Isparta Arsa, Bahçe ve Daire Alımında Dedektif Araştırması

İlan, parsel, satıcı: üç ayrı soru

İlanla parsel. İlan fotoğrafı bir manzarayı gösterir, tapu bir ada ve parsel numarasını. Satıcı ya da aracı sizi yere götürdüğünde gösterdiği sınır, tapudaki parselin sınırı olmayabilir; göl kıyısında ve dağ köylerinde bu fark büyüktür. Biz gösterilen yeri, komşu parsellerle ilişkisini ve yola cephesini kayıt altına alırız; parsel sınırının yerdeki karşılığı için kadastro ölçümü gerekir; o ölçüm bizde yoktur.

Satıcı. İlanı veren kişi tapudaki kişi mi, onun adına konuşan bir aracı mı, yoksa ikisi de değil mi. Aracıysa yetki belgesini siz istersiniz; biz kişinin ilanda verdiği adres ve iş yeriyle görünür bağını yerinde görürüz. “Yetkilidir” sözü vermeyiz; “ilandaki adreste bu kişi bu işi yapıyor” ya da “yapmıyor” deriz.

Yerde ne var. İlan “kuyulu” diyorsa kuyunun yerde olup olmadığı, “yolu açık” diyorsa yolun gerçekte nereye kadar gittiği, “konteynerli” diyorsa konteynerin durup durmadığı görülür. Ağaçların bakımlı olup olmadığı, dairenin oturulan bir daire mi boş mu olduğu yoldan görülür ve yazılır; bunun ötesi görülmez, görülmeyen de yazılmaz.

İlanda yazan, yerde görülen, kurumdan sorulan

Soldaki sütun satıcının cümlesidir, ortadaki bizim raporumuz, sağdaki sizin ödeviniz. Üçü üst üste oturmuyorsa karar sizindir; biz “almayın” demeyiz, yalnız uyuşmayan yeri gösteririz.

Köy parseli mi, belediye parseli mi

Köydeki bir parselin plan ilanı il özel idaresinde askıya çıkar; belediye sınırındaki parselin ilanı o belediyede. Elinizdeki yer adı bugün köy mü belde mi, bunu ana sayfadaki bulucu söyler; 2013 sonunda köye dönen otuz bir eski belde bunun için ayrı önem taşır, çünkü satıcının elindeki eski belgede hâlâ “belediye” yazabilir.

Bu bilgi sizin kararınızı şöyle değiştirir: Köy parselinde “imar var” sözünü ilan değil askı ilanı doğrular. Biz askıyı sizin yerinize okumayız; ilanda yazan planın gerçekte var olup olmadığını siz kurumdan sorarsınız, biz yerde ilanda anlatılan şeyin olup olmadığını görürüz.

Göl kıyısı ve bahçe ilanları

Eğirdir Gölü kıyısı tek ilçede değildir; Eğirdir, Gelendost, Senirkent ve Yalvaç’a yayılır ve kıyı boyunca koruma kuşakları vardır. “Göle sıfır” ilanında gördüğünüz kuru şerit, gölün çekildiği bir taban olabilir; bu şeritte yapı sorusunun cevabı ilandan değil kurumdan gelir. Kıyı ilanında biz yalnız gösterilen yerin bugünkü hâlini, su çizgisine uzaklığını ve satıcıyı yerinde görürüz. Bu konunun ayrıntısı, kotlar ve kurum adlarıyla Eğirdir yazısında anlatılıyor.

Bahçe ilanları için soru başkadır: İlan “bahçe” der, tapu “tarla” diyebilir; sulama gölden mi kuyudan mı gelir, son iki yılda su verilmiş mi. Bunların kurumdan sorulacak kısmı ile yerde görülecek kısmını Gelendost yazısı ayırıyor; sınır üzerindeki bahçe için Senirkent, görmeden alınan dağ parseli için Sütçüler yazısı var. Bu sayfa o ayrıntıya girmez; her ilçenin sorusu kendi yazısındadır.

Daire alırken

Merkezde ikinci el daire alırken ilanı veren kişi ile tapudaki kişinin aynı olup olmadığı ve dairenin oturulan bir daire mi, kiracılı mı, boş mu olduğu açıkta olan kadarıyla görülür. Kiracı varsa kiracının kim olduğu araştırılmaz; dairenin kiracılı olduğu bilgisi sizin pazarlığınız için yeterlidir.

Daireyi gösteren kişi bir emlak ofisiyse ofisin ilandaki adreste gerçekten çalışıp çalışmadığı ve o kişinin orada görülüp görülmediği aynı gün not edilir.

Satıcıyla görüşmeye giderken

Rapor, satıcıyla ikinci görüşmenizden önce elinizde olur; o görüşmede ne soracağınız artık bellidir. Gösterilen sınır ile anlatılan sınır arasındaki farkı, kuyunun ya da yolun yerde olmadığını, ilanı verenin tapudaki kişiyle bağını doğrudan sorabilirsiniz. Satıcının bu sorulara verdiği cevap raporda yoktur; o görüşme sizin aranızdadır ve biz orada bulunmayız.

Bir de zaman sorusu: Göl kıyısı ve bahçe ilanlarında yer, sezonunda görülürse daha çok şey söyler. Su çizgisi yazın geri çekilir, bahçe kışın çıplaktır. Hangi ayda bakıldığı raporda yazar; iki ayrı mevsimde iki bakış isterseniz bu iki ayrı gün olarak konuşulur.

Rapor ne verir, ne vermez

Tarihli, fotoğraflı bir rapor: ilan, gösterilen yer ve satıcı için ne görüldü, ne görülmedi, hangi sorunun cevabı hangi kurumdan beklenmeli. “Alın” ya da “almayın” cümlesi yoktur; yatırım yorumu da yoktur. Rapor sizin için hazırlanır, satıcıya ya da aracıya gösterilmez.